Liên Hợp Quốc Thông Qua Bản Đồ Thế Giới Mới Equal Earth

Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết khuyến khích sử dụng bản đồ thế giới mới dựa trên phép chiếu Equal Earth, nhằm phản ánh chính xác hơn tỷ lệ diện tích giữa các châu lục. Quyết định được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đưa ra ngày 4/9/2026 với 164 phiếu thuận, một phiếu chống và sáu phiếu trắng. Sự kiện thu hút sự chú ý bởi những khác biệt rõ rệt giữa Equal Earth và bản đồ Mercator vốn được sử dụng phổ biến trong nhiều thế kỷ.

Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết về bản đồ thế giới mới

Ngày 4/9/2026, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua nghị quyết mang tên "Correct the Map", hướng đến việc cải thiện cách thể hiện diện tích các khu vực trên bản đồ thế giới. Nghị quyết nhận được sự ủng hộ của 164 quốc gia, trong khi Mỹ là nước duy nhất bỏ phiếu chống và sáu quốc gia bỏ phiếu trắng.

Sáu nước bỏ phiếu trắng gồm Estonia, Georgia, Lithuania, Moldova, Serbia và Ukraine. Sáng kiến được Togo thúc đẩy với sự ủng hộ của các quốc gia châu Phi, xuất phát từ những lo ngại về cách thể hiện kích thước các châu lục trên bản đồ truyền thống.

Điểm đáng chú ý là nghị quyết không yêu cầu mọi quốc gia lập tức thay thế bản đồ đang sử dụng. Thay vào đó, Liên Hợp Quốc khuyến khích các chính phủ, tổ chức giáo dục, cơ quan truyền thông và doanh nghiệp công nghệ cân nhắc sử dụng những phép chiếu bảo toàn diện tích, trong đó có Equal Earth.

Mục tiêu của sáng kiến là giúp người xem có nhận thức chính xác hơn về quy mô địa lý của các khu vực trên Trái Đất, đặc biệt là châu Phi và những vùng nằm gần đường xích đạo.

Bản đồ Equal Earth là gì?

Equal Earth là một phép chiếu bản đồ được giới thiệu vào năm 2018 bởi các nhà bản đồ học Bojan Šavrič, Bernhard Jenny và Tom Patterson. Phương pháp này được phát triển để thể hiện diện tích tương đối của các vùng lãnh thổ trên bản đồ phẳng một cách chính xác hơn.

Trái Đất có hình dạng gần cầu, trong khi bản đồ thông thường được trình bày trên mặt phẳng hai chiều. Vì vậy, bất kỳ phương pháp chuyển đổi nào từ bề mặt cong sang mặt phẳng cũng tạo ra những dạng sai lệch nhất định.

Equal Earth thuộc nhóm phép chiếu bảo toàn diện tích. Điều này có nghĩa tỷ lệ diện tích giữa các khu vực được duy trì trên bản đồ, dù hình dạng, góc hoặc khoảng cách có thể bị biến đổi.

Chẳng hạn, nếu một khu vực có diện tích thực tế lớn gấp nhiều lần khu vực khác, bản đồ Equal Earth sẽ duy trì tương quan diện tích đó. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với phép chiếu Mercator.

Vì sao Equal Earth được quan tâm?

Trong nhiều thế kỷ, bản đồ Mercator trở nên quen thuộc trong giáo dục, hàng hải và các ấn phẩm địa lý. Tuy nhiên, việc sử dụng rộng rãi một kiểu bản đồ có thể khiến người xem hình thành nhận thức chưa chính xác về diện tích các châu lục.

Equal Earth được đánh giá cao vì kết hợp khả năng bảo toàn diện tích với hình thức thể hiện tương đối cân đối, dễ quan sát. Phép chiếu này đặc biệt phù hợp khi mục đích sử dụng là so sánh quy mô lãnh thổ hoặc trình bày dữ liệu trên phạm vi toàn cầu.

Bản đồ thế giới mới khác gì bản đồ Mercator?

Để hiểu vì sao nghị quyết của Liên Hợp Quốc thu hút sự chú ý, cần xem xét những điểm khác biệt giữa hai phép chiếu bản đồ Equal Earth và Mercator.

Cả hai phép chiếu đều có những ưu điểm và giới hạn riêng. Equal Earth phù hợp với việc so sánh diện tích, còn Mercator có lợi thế trong những ứng dụng yêu cầu thể hiện góc và phương hướng trên bản đồ.

Vì sao bản đồ Mercator khiến một số châu lục trông lớn hơn?

Phép chiếu Mercator do nhà bản đồ học Gerardus Mercator giới thiệu năm 1569. Phương pháp này có đặc điểm bảo toàn góc cục bộ, giúp các đường đi theo hướng la bàn không đổi được thể hiện thành đường thẳng, thuận lợi cho hàng hải truyền thống.

Tuy nhiên, diện tích trên bản đồ Mercator bị phóng đại ngày càng mạnh khi tiến về hai cực. Do đó, những vùng lãnh thổ ở vĩ độ cao thường trông lớn hơn nhiều so với kích thước thực tế khi đặt cạnh các khu vực gần xích đạo.

Đây là lý do Greenland có thể xuất hiện với kích thước gần tương đương châu Phi trên một số bản đồ Mercator, mặc dù diện tích thực tế nhỏ hơn rất nhiều.

Vì sao châu Phi trông lớn hơn trên bản đồ Equal Earth?

Châu Phi có diện tích khoảng 30,3 triệu km², trong khi Greenland rộng khoảng 2,16 triệu km². Như vậy, diện tích châu Phi lớn gấp khoảng 14 lần Greenland.

Trên bản đồ Mercator, Greenland nằm ở vĩ độ cao nên bị phóng đại mạnh. Ngược lại, phần lớn lãnh thổ châu Phi nằm ở vùng nhiệt đới và xích đạo, nơi mức độ phóng đại diện tích thấp hơn.

Điều này tạo ra sự chênh lệch giữa hình ảnh người xem quan sát trên bản đồ và tương quan diện tích thực tế.

Khi sử dụng Equal Earth, tỷ lệ diện tích được bảo toàn, giúp châu Phi xuất hiện với quy mô phù hợp hơn khi so sánh với Greenland, châu Âu hoặc Bắc Mỹ.

Tương tự, các khu vực như Nam Mỹ, Nam Á và Đông Nam Á cũng được thể hiện theo tỷ lệ diện tích phù hợp hơn so với những vùng lãnh thổ ở vĩ độ cao.

Điều quan trọng cần hiểu là bản đồ Equal Earth không làm thay đổi kích thước của bất kỳ châu lục nào. Sự khác biệt chỉ nằm ở cách chuyển đổi bề mặt Trái Đất thành hình ảnh trên bản đồ phẳng.

Vì sao Mỹ phản đối nghị quyết của Liên Hợp Quốc?

Trong cuộc bỏ phiếu ngày 4/9/2026, Mỹ là quốc gia duy nhất phản đối nghị quyết thúc đẩy việc sử dụng các phép chiếu bản đồ bảo toàn diện tích.

Đại diện Mỹ cho rằng sáng kiến mang tính ý thức hệ và không phải vấn đề cấp thiết so với những thách thức quốc tế khác mà Liên Hợp Quốc đang đối mặt.

Ở chiều ngược lại, các quốc gia ủng hộ nhận định cách thể hiện thế giới trên bản đồ có ảnh hưởng đến nhận thức về quy mô, vị trí và vai trò của các khu vực địa lý.

Đối với những nước thúc đẩy sáng kiến, đặc biệt là các quốc gia châu Phi, việc khuyến khích sử dụng bản đồ bảo toàn diện tích được xem là bước tiến trong giáo dục địa lý và cách trình bày thông tin toàn cầu.

Cuộc tranh luận cho thấy bản đồ không chỉ là công cụ mô tả địa lý mà còn có thể tác động đến cách con người nhìn nhận thế giới.

Bản đồ thế giới mới có thay đổi biên giới các quốc gia không?

Một trong những thắc mắc phổ biến là liệu việc Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết về bản đồ Equal Earth có dẫn đến thay đổi biên giới hoặc diện tích lãnh thổ các quốc gia hay không.

Câu trả lời là không. Nghị quyết liên quan đến phương pháp biểu diễn bản đồ, không phải quyết định điều chỉnh đường biên giới quốc tế.

Ranh giới lãnh thổ, vị trí địa lý và diện tích thực tế của các quốc gia không thay đổi chỉ vì sử dụng một phép chiếu bản đồ khác.

Ví dụ, Việt Nam vẫn giữ nguyên vị trí địa lý và diện tích thực tế. Khi chuyển từ Mercator sang Equal Earth, hình dạng hiển thị trên mặt phẳng có thể thay đổi đôi chút, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc lãnh thổ bị mở rộng hoặc thu hẹp.

Cần phân biệt rõ giữa thay đổi phương pháp trình bày bản đồ và thay đổi địa giới hành chính hay chủ quyền lãnh thổ.

Equal Earth có thay thế hoàn toàn bản đồ Mercator?

Việc Liên Hợp Quốc khuyến khích sử dụng Equal Earth không đồng nghĩa phép chiếu Mercator sẽ biến mất khỏi các tài liệu địa lý hoặc hệ thống bản đồ trực tuyến.

Mỗi phép chiếu được thiết kế nhằm phục vụ những mục đích nhất định. Không tồn tại một bản đồ phẳng duy nhất có thể bảo toàn đồng thời mọi yếu tố về diện tích, hình dạng, góc và khoảng cách trên toàn bộ bề mặt Trái Đất.

Ứng dụng Equal Earth trong giáo dục

Trong giảng dạy địa lý, Equal Earth có thể giúp học sinh và sinh viên hình dung chính xác hơn về tương quan diện tích giữa các châu lục.

Đặc biệt, khi so sánh quy mô châu Phi, Nam Mỹ, châu Âu và Bắc Mỹ, bản đồ bảo toàn diện tích giúp hạn chế những hiểu lầm phát sinh từ phép chiếu Mercator.

Ứng dụng trong truyền thông và dữ liệu toàn cầu

Equal Earth phù hợp với những bản đồ chuyên đề thể hiện các chỉ số như dân số, môi trường, sử dụng đất, nông nghiệp hoặc những dữ liệu cần so sánh trên phạm vi thế giới.

Việc bảo toàn diện tích giúp người đọc đánh giá trực quan hơn về quy mô địa lý của từng khu vực, nhất là khi bản đồ được dùng để minh họa các vấn đề toàn cầu.

Mercator vẫn có vai trò riêng

Dù có hạn chế về diện tích, Mercator vẫn hữu ích trong một số ứng dụng hàng hải và bản đồ số. Đặc tính bảo toàn góc khiến phép chiếu này thuận tiện trong các tình huống cần xác định hướng hoặc trình bày bản đồ ở phạm vi nhỏ.

Vì vậy, xu hướng hợp lý không phải loại bỏ hoàn toàn Mercator mà là lựa chọn phép chiếu phù hợp với từng mục đích sử dụng.

Những câu hỏi thường gặp về bản đồ thế giới mới

Liên Hợp Quốc thông qua bản đồ thế giới mới khi nào?

Ngày 4/9/2026, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua nghị quyết khuyến khích sử dụng các phép chiếu bản đồ bảo toàn diện tích, trong đó có Equal Earth, với 164 phiếu thuận, một phiếu chống và sáu phiếu trắng.

Bản đồ Equal Earth được tạo ra năm nào?

Phép chiếu Equal Earth được giới thiệu năm 2018 bởi các nhà bản đồ học Bojan Šavrič, Bernhard Jenny và Tom Patterson.

Bản đồ thế giới mới có bắt buộc sử dụng không?

Không. Nghị quyết của Liên Hợp Quốc mang tính khuyến khích, không bắt buộc tất cả quốc gia và tổ chức phải thay thế ngay bản đồ đang sử dụng.

Vì sao Greenland trông lớn gần bằng châu Phi trên bản đồ cũ?

Phép chiếu Mercator phóng đại diện tích những vùng nằm gần hai cực. Greenland ở vĩ độ cao nên được thể hiện lớn hơn đáng kể so với tỷ lệ diện tích thực tế khi đặt cạnh châu Phi.

Equal Earth có phải bản đồ chính xác tuyệt đối không?

Không. Equal Earth bảo toàn tỷ lệ diện tích nhưng vẫn có sai lệch về hình dạng, góc và khoảng cách. Đây là giới hạn chung khi biểu diễn bề mặt Trái Đất lên một mặt phẳng.

Ý nghĩa của nghị quyết về bản đồ thế giới mới

Nghị quyết được Đại hội đồng Liên Hợp Quốc thông qua tháng 9/2026 đánh dấu sự quan tâm ngày càng lớn đối với tính chính xác trong cách thể hiện địa lý thế giới. Việc khuyến khích sử dụng Equal Earth mở ra thêm lựa chọn cho các tổ chức giáo dục, truyền thông và cơ quan nghiên cứu khi trình bày dữ liệu toàn cầu.

Dù không thay đổi diện tích hay ranh giới lãnh thổ của bất kỳ quốc gia nào, bản đồ Equal Earth giúp người xem hiểu rõ hơn về tỷ lệ thực tế giữa các châu lục. Đây cũng là lời nhắc rằng mỗi loại bản đồ đều có những giới hạn kỹ thuật và cần được sử dụng đúng mục đích.

Độc giả có thể tiếp tục theo dõi những diễn biến quốc tế và các thông tin đáng chú ý khác trên Báo Gia Lai.

Nguồn tham khảo

• Liên Hợp Quốc – UN tells the world: Stop making Africa look small.
• Associated Press – UN General Assembly endorses a new world map.
• Equal Earth Projection – Thông tin về phép chiếu Equal Earth.